نقاشیخط سپهری | واژه ای در قفس | مهرداد مقدم | خطگرام

این اثر، راهی لندن شد…

این اثر، سرانجام راهی کشور انگلستان شد، نزد : علی سلامت.
او که در سال ۱۳۵۷، پس از ساختن کاباره شمیران و پروراندن صداهایی چون ابی و داریوش، راهی لندن شد، هرگز از پا ننشست. در تبعید، در سرزمینی بیگانه، تا ۹۵ سالگی—یعنی تا واپسین روزهای عمر—به عنوان یک چهره مطرح فرهنگی فعال ماند. این تابلو، یکی از آخرین پیوندهای او با هنر ایران بود که به دستانش رسید.
اما دریغ… تقدیر ستمگرانه‌تر از آن بود که تصور می‌کردیم و علی سلامت این مرد بزرگ و صاحب نام، در یک رستوران ایرانی در لندن پس از سفارش غذا بر اثر مسمومیت ، در میان عطر خاطرات وطن، برای همیشه چشمانش را بست. او در غربت، اما با بوی هنر و اصالت ایران، جان سپرد.

«به تماش سوگند و به آغاز کلام / واژه‌ای در قفس است» — دو مصراعی که میان سوگند و سکوت، میان گشودن دهان و بسته ماندن زبان، فاصله‌ای به اندازه یک عمر می‌گذارند.
استاد مهرداد مقدم این دو مصراع را در اکریلیک روی بوم ترجمه کرده است. نه به‌شکل بازنویسی خوشنویسی مرسوم، بلکه به‌مثابه یک مواجهه بصری: حروف در ترکیب‌بندی تابلو هم حضور دارند و هم در حصرند، هم خوانده می‌شوند و هم از خوانده شدن می‌گریزند. رنگ‌گذاری اکریلیک در این اجرا، نه تزئین، بلکه بار معنایی حمل می‌کند؛ لایه‌های رنگ، دیواره‌های همان قفس را می‌سازند که واژه در آن نفس می‌کشد.
قفسِ واژه، در این تابلو، استعاره‌ای صرف نیست. فرم بصری اثر نشان می‌دهد که چگونه یک کلمه می‌تواند هم‌زمان آزاد و اسیر باشد: آزاد در فرم بصری، اسیر در معنا. این تنش میان رهایی و محدودیت، دقیقاً همان نقطه‌ای است که نقاشیخط را از خوشنویسی صرف جدا می‌سازد و آن را به هنر تجسمی معاصر پیوند می‌زند.
این بوم، تهران را ترک کرد و به لندن رسید. نه به دیوار یک گالری یا ویترین یک حراجی؛ به خانه مردی که خود، سال‌ها میان دو جهان زیسته بود: علی سلامت.
علی سلامت، در لندن، انسانی بود که فرهنگ پهلوانی ایران را نه به‌عنوان یک نمایش فولکلوریک، بلکه به‌مثابه یک اخلاق زیسته با خود حمل می‌کرد. زورخانه‌های او در انگلستان، تنها محل ورزش نبودند؛ فضاهایی بودند که در آن‌ها زبان، آیین و خاطره ایرانی در تبعید، شکل ملموس به خود می‌گرفت.
کاباره شمیران نیز در سوی دیگر زندگی او ایستاده بود؛ صحنه‌ای که هنرمندان موسیقی ایرانی نخستین گام‌های حرفه‌ای خود را بر آن نهادند و صدایشان از آنجا به گوش نسل‌ها رسید. علی سلامت، در هر دو فضا، نه تماشاگر، بلکه میزبان و نگهبان بود.
«واژه‌ای در قفس است» برای مردی که سال‌ها در غربت زیست و فرهنگ سرزمینش را در قالب زورخانه، موسیقی و مرام پهلوانی زنده نگه داشت، معنایی فراتر از یک تابلو داشت. او خود، واژه‌ای بود که در قفس جغرافیا نفس می‌کشید، اما معنایش را از دست نداده بود.
این اثر اکنون نه در یک مجموعه عمومی، بلکه در خاطره هنرمندش زندگی می‌کند. مهرداد مقدم این تابلو را صرفاً نفروخت؛ آن را به دست کسی سپرد که معنای «قفس» و «کلام» را نه در تئوری، بلکه در تجربه زیسته می‌شناخت.
به یاد علی سلامت. مردی که در لندن، زورخانه ساخت، صحنه موسیقی نگه داشت و تابلوهای نقاشیخط ایرانی را نه به‌عنوان شیء تزئینی، بلکه به‌مثابه سند هویت بر دیوار خانه‌اش نشاند.
این تابلو، اکنون یادگاری است از آخرین لحظه‌های پیوند او با هنر این خاک.
به یاد علی سلامت، که در غربت هنر و اصالت را زنده نگه داشت.