نقاشیخط اشعار سهراب سپهری | جاده از دورصدامیزند
نقاشیخط اشعار سهراب سپهری اثر مهرداد مقدم (لطفا به معنا و مفهوم اشعار سهراب دقیت کنید و این موضوع را در ذهن داشته باشید ) شعر جاده از دور صدا میزند قدمهای تورا – چشم تو زینت تاریکی نیست. خب فکر میکنم معنا و مفهوم این تابلو کاملا براتون روشن هست و معنای اون را کاملا متوجه شدید. بله، این تابلو را من سال2017 تمام کردم و سالهای بود کسی سراغی از این تابلو نمیگرفت تا اینکه یکی از دوستان زنگ زد و به من گفت : یکی از تابلوهات رو به من میدی ؟؟ من هم چون خیلی برام عزیز بود تابلو را لول کرده به دوش گرفتم و براش بردم . وقتی رسیدم دیدم اصلا نمیشه رفت داخل منزل ایشان و خیلی شلوغ بود و وقتی تابلو را گرفت گفت میخواهیم یک زندانی را با این تابلو آزاد کنیم . حراج شروع شد و تابلو با قیمت خیلی بالایی که در گالری نقاشیخط خطگرام هم ما نتوانسته بویم به آن قیمتها برسیم و چنین قیمتی تابلو فروخته شد و یک انسان دیگر تاریکی را حس نکرد و نجات پیدا کرد!! بعد از مراسم شعرسهراب را با هم مرور کردیم، سهراب خدابیامرز گفته بود : گوش کن؛ جاده از دور صدا میزند قدمهای تورا | چشم تو زینت تاریکی نیست !! بله چشم زیباست، خیلی زیبا تر از آنکه در تاریکی بسته شود.
صفحات گالری نقاشیخط خطگرام
تحلیل بصری شعر سپهری در نقاشیخط معاصر
نقاشیخط با شعر «گوش کن: جاده از دور صدایت میزند قدمهایت را / چشم تو زینت تاریکی نیست» از سهراب سپهری، اثری بزرگمقیاس با ابعاد ۱۴۴×۱۱۰ سانتیمتر و تکنیک اکریلیک روی بوم است. اثر در حال حاضر موجود نیست و در یک مجموعه خصوصی نگهداری میشود؛ بنابراین جایگاه آن در آرشیو خطگرام بهعنوان سابقه یک اثر فروختهشده اهمیت دارد. ساختار شعر بر حرکت، جاده، نگاه و عبور از تاریکی استوار است و همین عناصر میتوانند در سازماندهی حروف، فاصلهگذاری و سطح رنگی بوم ترجمه شوند. سپهری، متولد ۱۳۰۷ و درگذشته ۱۳۵۹، همزمان شاعر و نقاش بود و تجربه نقاشی او بر پیوند میان تصویر، خلأ و زبان شاعرانه اثر گذاشت.
تحلیل تکنیکی و معنایی شعر سپهری در یک اثر بزرگمقیاس
در این تابلو، خوشنویسی شعر سپهری را میتوان از منظر رابطه میان متن و سطح تصویری بررسی کرد؛ واژههای مرتبط با جاده و تاریکی ظرفیت ایجاد امتداد افقی، کشیدگی و فاصلههای کنترلشده را دارند. تکنیک اکریلیک روی بوم نیز امکان ایجاد لایههای رنگی، تغییر ضخامت و تنظیم کنتراست میان نوشته و زمینه را فراهم میکند. ابعاد ۱۴۴×۱۱۰ سانتیمتر باعث میشود نسبت میان حروف و فضای خالی در فاصله نمایشگاهی نیز قابل مشاهده باشد. در نقاشیهای خود سپهری، استفاده از فضای خالی و تقلیل عناصر طبیعت به فرمهای ساده از ویژگیهای ثبتشده آثار اوست؛ برای نمونه، اثری بدون عنوان مربوط به دهه ۱۳۴۰ با آکریلیک روی بوم و ابعاد ۴۵×۳۸ اینچ در آرشیو رسمی آثار او ثبت شده است.
ارتباط این اثر با شعر «جاده از دور صدا میزند» در مفهوم حرکت و دعوت به عبور شکل میگیرد؛ زبان تصویری سپهری معمولاً به جای روایت مستقیم، از نشانههای طبیعت، راه، نگاه و فاصله برای ساختن معنا استفاده میکند. همین ویژگی، نقاشیخط شعر فارسی را از یک اجرای صرفاً نوشتاری جدا میکند و متن را به بخشی از ترکیببندی تبدیل میسازد. برای مقایسه تاریخی، اثر بدون عنوان مربوط به سال ۱۳۴۶ با تکنیک آکریلیک و رنگروغن روی بوم و ابعاد ۱۰۰×۷۰ سانتیمتر، و اثری دیگر از مجموعه «تنه درختان» مربوط به سال ۱۳۵۱ با رنگروغن روی بوم و ابعاد ۱۹۰×۱۳۰ سانتیمتر در آرشیو آثار سپهری ثبت شدهاند.
تفاوت نقاشیخط شعر سپهری با شعر کلاسیک فارسی
تفاوت نقاشیخط شعر سپهری با شعر کلاسیک فارسی فقط به محتوای ادبی محدود نیست؛ ساختار آزاد شعر معاصر، امکان متفاوتی برای تنظیم ریتم، طول سطر و فضای منفی ایجاد میکند. در شعر کلاسیک، وزن و قالبهایی مانند غزل یا قصیده میتوانند نظم مشخصتری برای تقسیم متن ایجاد کنند، اما در این اثر، جملههای تصویری و امتداد معنایی شعر سپهری اجازه میدهد فرم نوشتار متناسب با سطح بوم تغییر کند. عبارت «چشم تو زینت تاریکی نیست» نیز از نظر بصری قابلیت ایجاد تضاد میان تیرگی زمینه و ساختار روشن نوشته را دارد. چنین ویژگیهایی در یک تابلو نقاشیخط کلکسیونی میتواند پیوند میان ادبیات مدرن و ترکیببندی تصویری را برجسته کند.
ارزش یک اثر فروختهشده را نمیتوان صرفاً با وضعیت مالکیت یا اندازه بوم تعیین کرد؛ سابقه اثر، تکنیک، انتساب، مستندات مالکیت، کیفیت اجرا و جایگاه موضوع ادبی نیز در ارزیابی مؤثرند. درباره آثار خود سپهری، نمونههای مستند بازار نشان میدهند که آثار او در مجموعههای خصوصی و حراجهای بینالمللی حضور داشتهاند؛ برای مثال یک اثر بدون عنوان از دهه ۱۳۴۰ در اکتبر ۲۰۱۷ در کریستیز ارائه شده و اثر دیگری نیز در حراج بونامز لندن در نوامبر همان سال ثبت شده است. بنابراین، ارزش تابلو نقاشیخط فروختهشده بیشتر به مجموعهای از دادههای قابل بررسی وابسته است، نه صرفاً موجود یا ناموجود بودن آن.
ارزش کلکسیونی آثار فروختهشده در خطگرام
این اثر با ابعاد ۱۴۴×۱۱۰ سانتیمتر و اجرای اکریلیک روی بوم، در آرشیو خطگرام میتواند بهعنوان نمونهای برای مطالعه رابطه شعر معاصر و خوشنویسی تصویری مورد استفاده قرار گیرد. عبارت «گالری نقاشیخط خطگرام» برای دسترسی به آرشیو آثار، مشاهده نمونههای موجود و بررسی امکان سفارش اثر مشابه به کار میرود. در چنین سفارشی، متن شعر، ابعاد بوم، نوع خط، تکنیک و نحوه توزیع نوشته باید از ابتدا مشخص شوند تا نتیجه از نظر ساختار بصری با نمونه مرجع همخوانی داشته باشد. سابقه بازار آثار سپهری نیز نشان میدهد که آثار فروختهشده میتوانند ارزش مستندات و پیشینه هنری یک آرشیو را افزایش دهند؛ در کریستیز، آثار این شاعر-نقاش با پیشینه مالکیت خصوصی و نمایشگاهی ثبت شدهاند. بد نیست یکی از سبک ها و آثار مهرداد مقدم نقاشیخط از اشعار مولانا – اسب رقصان را هم ببیند.
